Kategorie
Szkolenie

Problem rozwoju kariery sportowca

Podstawą tych koncepcji jest dokumentowane naukowo przekonanie, że równolegle do procesów wzrastania, różnicowania i dojrzewania – już we wczesnych fazach ontogenezy występują sprzyjające warunki do rozwijania funkcjonalnych i energetycznych podstaw maksymalnych osiągnięć sportowych. Rozwijający się organizm stanowi plastyczny twór, który w granicach biologicznej tolerancji można rozsądnie kształtować w kierunku sprostania wymogom prognozowanej specjalizacji. Wynikiem zachodzących przeobrażeń biologicznych jest dynamicznie zmieniająca się w ontogenezie zdolność do podejmowania wysiłków, uwarunkowana poziomem wydolności i sprawności fizycznej. Ten swoisty potencjał, będący funkcją wielu cech i właściwości, stanowi biologiczne podłoże adaptacji do różnorakich wysiłków – a więc także doskonalenia sportowego.

Uwzględniając dynamikę rozwijającego się organizmu, oraz zespół specyficznych wymogów przewidywanej specjalizacji, możliwy staje się dobór kandydatów o dobrych rokowaniach rozwoju sportowego. Wyznaczenie takiej frakcji z całej populacji jest efektem selekcji i kwalifikacji, rozumianych nie tylko w kategoriach wstępnego doboru, lecz występujących na każdym kolejnym stopniu zaawansowania.

Granice poszczególnych etapów selekcji i kwalifikacji (do dalszego szkolenia) wynikają z rozpoznania stref wieku (stażu treningowego) uzyskiwania najwyższych osiągnięć w danej dyscyplinie czy konkurencji. Pozwala to również wyznaczyć wiek podejmowania treningu, który determinowany jest funkcją trzech najważniejszych czynników:

• średnim czasem koniecznym dla osiągnięcia pełni rozwoju sportowego w danej specjalizacji (zależnie od stopnia jej złożoności oraz poziomu prognozowanych wyników),

• stopniem przygotowania kandydata do podjęcia treningu, wyrażającym się przede wszystkim warunkami morfologicznymi, poziomem dojrzałości i doskonałości funkcjonalnej oraz wielkością potencjału ruchowego,

• strefą wieku uzyskiwania najwyższych wyników (osiągnięć) w przewidywanej specjalizacji (konkurencji, dyscyplinie).

Konsekwencją takiego podejścia jest wyznaczenie kryteriów charakteryzujących (w świetle warunków prognozowanego „modelu mistrzostwa sportowego”) przydatność kandydata do szkolenia (tzw. kryteriów kwalifikacji, selekcji).

Rozwijanie potencjału ruchowego i jego stopniowa lecz płynna, specjalistyczna transformacja zachodzą pod wpływem treningu, rozumianego jako zorganizowany proces celowego doskonalenia funkcji ustroju i adaptacji do wymogów wynikających z modelu mistrzostwa sportowego.

Tak rozumiany trening jest procesem ciągłym, lecz ze względów metodycznych jest realizowany etapowo, odpowiednio do zmian osobniczych w ontogenezie, dotychczasowych efektów adaptacyjnych oraz planowanych kolejnych celów kształtujących.

Generalnie więc w całym procesie wyróżniamy etapy:

• przygotowania (treningu) wszechstronnego,

• przygotowania (treningu) ukierunkowanego,

• przygotowania (treningu) specjalnego.

Niektórzy autorzy proponują bardziej szczegółowe ujęcie, wyróżniając więcej (5-6) etapów. Każdy z nich składa się z określonej ilości cykli rocznych, tworząc swoistą strukturę etapów i makrostrukturę czasową całości procesu. Właśnie kariery zawodnika.

Jeśli więc w rozumieniu systemowym sport dzieci i młodzieży winien być traktowany jako swoisty podsystem sportu wyczynowego i element składowy jego struktury, to trening młodocianych należy planować jako wydzieloną fazę tego długofalowego, strategicznie traktowanego procesu. Stanowisko to wynika z respektowania fazowości rozwoju w ontogenezie i zasady stopniowego rozwijania mistrzostwa sportowego.

Strefa sportu dzieci i młodzieży obejmuje w takim ujęciu w całości etap przygotowania wszechstronnego i ukierunkowanego oraz część etapu przygotowania specjalnego (indywidualnie, zależnie od tempa rozwoju indywidualnego i trudności konkretnej dyscypliny czy konkurencji).

Trwają, wciąż trwają próby metodycznego porządkowania obszaru. Przynoszą one wiele koncepcji treningu młodocianych a w konsekwencji także programów szkolenia dla różnych dyscyplin sportu. Niezbyt często mają one jednak charakter kompleksowy. Da się przy tym wyróżnić dwa, nie zawsze w pełni przystające do siebie kierunki poszukiwań.

Pierwszy wychodzi głównie z przesłanek teoretycznych i posługuje się przede wszystkim wiedzą z zakresu nauk podstawowych, definiując teoretyczne koncepcje treningu. Drugi – podejmuje próbę uogólnień doświadczeń empirycznych, formułując programy metodyczne. I chociaż w systemach szkolenia różnych krajów stopień integracji obu tych kierunków jest różny, to wciąż zbieżne są opinie na temat niedostatecznego uwzględniania dorobku nauki w rozwiązaniach praktycznych a równocześnie „nie nadążania” teorii za osiągnięciami praktyki treningu.

Problem jest więc bardzo złożony. Wszak z jednej strony niejednokrotnie obserwujemy rekordowe osiągnięcia młodocianych sportowców – ale równocześnie z różnych punktów widzenia formułowane są poglądy o niskiej efektywności szkolenia dzieci i młodzieży w funkcji celów strategicznych i programach sprofilowanych na przedwczesną specjalizację. Skutkiem są wówczas wysokie wyniki w najmłodszych kategoriach wieku oraz przedwczesne zahamowanie postępów jeszcze przed osiągnięciem fazy pełnego rozwoju biologicznego.

Zjawisko takie występuje również w naszym kraju. Wszelkie bilanse osiągnięć sportowych zawodników w kategoriach młodzieżowych na arenie międzynarodowej (ME, MŚ) są od lat wyraźnie bogatsze (medale, pkt.) niż dorobek w kategorii seniorów. Dlaczego więc tak niewielu młodocianych mistrzów wyrasta na mistrzów rzeczywistych?

Jest to wciąż problem niezwykle ważny we współczesnym sporcie. I coraz ważniejszy w kategoriach rozbudowującego się sportu profesjonalnego, nastawionego na szeroki odbiór widowiska cechującego się najwyższym poziomem współzawodnictwa (walki) – a więc wyrównanej rywalizacji zawodników o najwyższych kwalifikacjach. To także problem efektywności szkolenia (nowoczesnej technologii treningu) a także efektywności nakładów finansowych kierowanych na sport z różnych źródeł – zawsze również ze środków publicznych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *