Kategorie
Szkolenie

Indywidualizacja procesu szkolenia w grach sportowych

Ta sytuacja powoduje, iż w zespołach „quasi profesjonalnych” grają zawodnicy o dużych brakach zarówno w zakresie motoryki jak i techniki. Zatem nie są w stanie sprostać wymogom sportu profesjonalnego. Przykład koszykówki, piłki nożnej i ręcznej jest tego dowodem. W tej nowej sytuacji wielu trenerów nie wie jak organizować proces treningowy, w jaki sposób budować krótkie mikrocykle treningowe, i jak przygotowywać się do poszczególnych meczów biorąc pod uwagę zróżnicowaną wartość sportową uczestników rozgrywek ligowych. Przykład koszykówki męskiej i piłki ręcznej męskiej jednoznacznie wskazują iż powyższe uwagi mają swoje potwierdzenie w praktyce. Nie ma zatem innego wyjścia jak zmiana podejścia do treningu z zawodnikami w wieku 16-20 lat, a szczególnie 18-20 lat. Trening w tym wieku charakteryzować się musi większymi niż dotychczas obciążeniami z wyraźną zmianą proporcji objętości do intensywności na rzecz tej drugiej. Ważnym zadaniem tego okresu szkoleniowego jest akcent na sprawność fizyczną specjalną oraz technikę. Zawodnik w tym wieku musi potwierdzić swoją przydatność do sportu profesjonalnego nie tylko od strony fizycznej, ale również psychicznej.

W grach zespołowych nadal dominuje tradycyjna formuła treningu, to jest jednolite przygotowanie wszystkich zawodników. Aby sprostać potrzebom współczesnej rywalizacji sportowej zawodnik musi uczestniczyć w treningach indywidualnych. Wynika to z tego, iż każdy zawodnik zajmujący określoną pozycję w grze, dysponuje zróżnicowanymi możliwościami somatycznymi,

kondycyjnymi, psychologicznymi oraz umiejętnościami specjalnymi, charakteryzuje się również własnym i odrębnym zestawem cech, które decydują o jego wartości. Właściwe kierowanie treningiem polega na tym, aby te odrębności w porę dostrzec i zareagować na nie. I to jest już rola trenera.

Rozpatrując podstawowe parametry warunkujące sukces sportowy, a mianowicie poziom:

1. cech morfologicznych,

2. przygotowania motorycznego,

3. przygotowania technicznego,

4. przygotowania energetycznego,

5. przygotowania psychologicznego,

6. przygotowania taktycznego należy stwierdzić, że tylko w jednym przypadku nie ustępujemy czołowym zespołom świata – w poziomie cech morfologicznych. W pozostałych w mniejszym lub większym zakresie nasze przygotowanie ustępuje najlepszym.

Mając tego świadomość nie możemy być obojętnymi i nie podejmować działań, które by tę sytuację zmieniły.

Kluczem do sukcesu sportowego na poziomie seniora jest zatem intensywniejsza praca z właściwie wyselekcjonowaną grupą juniorów – młodzieżowcom, która np. zgrupowana w Szkole Mistrzostwa Sportowego miałaby realne szanse na prawidłowy rozwój sportowy. Praca treningowa w przedziale wiekowym 18-20 lat powinna charakteryzować się między innymi:

• planową pracą w oparciu o wiarygodnie opracowany makrocykl,

• adekwatną do potrzeb struktury walki sportowej treścią treningów, szczególnie w zakresie interwałów pracy i wypoczynku,

• zwiększonymi obciążeniami treningowymi z wyraźną zmianą proporcji pomiędzy objętością a intensywnością na rzecz tej drugiej,

• kompleksowością treningu z akcentem na środki motoryczne i techniczne oraz doskonalenie przede wszystkim fragmentów gry 1×1 i 2×2,

• zadaniowym podejściem do rozgrywanych meczów; przede wszystkim uczyć się wygrywać, unikać traktowania meczów mistrzowskich jako podstawowej szansy na sprawdzenie koncepcji gry, czy określonego zestawu graczy,

• systematyczną kontrolą przede wszystkim poziomu przygotowania energetycznego oraz sprawności fizycznej ogólnej i specjalnej,

• umiejętnością osobistego udziału zawodników w programowaniu, realizacji oraz kontroli procesu treningowego (samokontrola).

Indywidualizacja w grach zespołowych nie ma ugruntowanej tradycji. W środowisku trenerskim dominuje przekonanie, że brakuje czasu na trening indywidualny szczególnie w okresie rozgrywek, gdzie częste mecze (2 x w tygodniu) sprawiają, iż gros czasu poświęca się taktyce, a jak wiemy intensywność zajęć taktycznych jest z gruntu niska.

Na temat indywidualizacji ukazało się dość dużo publikacji, ale zdecydowana ich większość dotyka tylko powierzchni tego zagadnienia, autorzy często w swoich pracach udzielają tylko rad. Trzeba przyznać iż ma to swoje uzasadnienie, ponieważ indywidualizacji nie da się określić w wielkościach mierzalnych. O zakresie indywidualizacji decyduje trener, jego wiedza, umiejętność odbioru reakcji zawodnika na bodźce treningowe i meczowe. Jest to zatem szczególnie w grach zespołowych problem bardzo trudny i złożony.

Wprowadzenie indywidualizacji do programu szkolenia w odniesieniu do pewnych oczywistych faktów jest możliwe i powinno być zaplanowane w okresach szkolenia np. doskonalenie gry w obronie czy zwodu lub określonego rzutu wśród tych zawodników, u których ten element odbiega od przyjętego dla zespołu poziomu. Dotyczyć to może również pewnych zdolności motorycznych. Trening indywidualny może obejmować również formułę grupową np. indywidualne zadania dla zawodników w okresie rehabilitacji – po kontuzjach. Może również dotyczyć doskonalenia taktycznego współpracy w grupie 2 lub 3 zawodników.

Wprowadzenie indywidualizacji do programu szkolenia powinno być poprzedzone przygotowaniem zawodników do tej formy treningu od strony teoretycznej.

Problem indywidualizacji jest konieczny, ale coraz trudniejszy do rozwiązania szczególnie w sytuacji gdy wzrasta poziom sportowy. Wprowadzenie indywidualizacji zespołu w takiej sytuacji jest nieodzowne i warunkujące sukces sportowy.

Nie może być wątpliwości co do konieczności różnicowania bodźców treningowych wobec zawodników dojrzałych sportowo, szczególnie na poziomie mistrzowskim. Tutaj również ważną rolę odgrywa zawodnik, który powinien wiedzieć, że do jego obowiązków należy dbałość o formę sportową i ścisła współpraca z trenerem.

Zatem można dojść do następującego spostrzeżenia, iż postępowanie technologiczne i wiedza pedagogiczna decydują o sukcesie w pracy trenerskiej. Indywidualizacja jest niezbędna, ale jej udział w procesie treningowym trudny do precyzyjnego określenia i wymagający ogromnej wiedzy i zaangażowania trenera.

Rycina 5.1 wykazuje iż znajomość skuteczności gry jest warunkiem prawidłowej pracy treningowej.

Z ryciny 5.2 wynika iż gros akcji w piłce ręcznej ma miejsce w przedziale czasowym 21-30 sek. Jest to zatem dla trenerów informujący wskaźnik o zakresie interwałów pracy w czasie treningu.

Na rycinie 5.3 wyraźnie widać iż w latach 1972-87 poziom sprawności fizycznej ogólnej w zespole kadry narodowej piłkarzy ręcznych charakteryzował się wysokim wskaźnikiem. W okresie tym reprezentacja Polski wywalczyła brązowy medal na Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu, 2 – krotnie zajęła II miejsce w Pucharze Świata oraz wywalczyła IV miejsce na Mistrzostwach Świata, można zatem sądzić iż poziom przygotowania motorycznego był jednym z istotnych czynników wpływających na wynik sportowy.

Tabela 5.1. Poziom sprawności fizycznej ogólnej zespołu kadry młodzieżowej w piłce ręcznej na podstawie testu INKF (w pkt.)
Rok Liczba pkt.
1967 278,2
1988 271,5
2002 292,2
2003 299,4

Z tabeli 5.1 wynika, że poziom sprawności fizycznej ogólnej w zespole kadry młodzieżowej niewiele się zmienił na przestrzeni niemal 40 lat. Czy można zatem przyjąć iż poziom pkt. Około 300 jest optymalny dla tej kategorii wiekowej? Odpowiedź na to pytanie wymaga dalszych badań.

Długotrwały trening poprzedzający start w ME potwierdził dobre przygotowanie fizjologiczne (2002 r.). Ten pozytywny stan uległ wyraźnemu pogorszeniu w warunkach przygotowań w klubie (2003 r.), co przedstawiono w tabeli 5.2.

Tabela 5.2. Poziom wydolności fizycznej tlenowej zawodników kadry młodzieżowej w piłce ręcznej
Termin badań Data badań Wyniki [ml/min/kg]
I 20.05.2002 r. 59,76
II 20.07.2002 r. 57,90
III 28.06.2003 r. 52,31

Z danych w tabeli 5.3 wynika iż na treningu atak pozycyjny i pasywna obrona, ma istotny wpływ na charakter gry, który pozbawiony jest dynamiki i efektywnych,, szybkich akcji.

Wyniki tabeli 5.4 wskazują na wyraźną różnicę lokomocyjnego zaangażowania tych zawodników w czasie treningi i meczu. Trenerzy nie mają wiedzy na temat charakteru gry, stąd tak drastyczne błędy na treningu.